|
Registracija | Prijavi se!



Prokuplje



Najstarija neolitska staništa iz starijeg kamenog doba (starčevačka kultura - srednji neolit) približno 7.-6. milenijum pre Hrista nalaze se u selu Viča (otkriveno 1909. godine), u Donjoj Trnavi i Donjoj Bresnici.

Od I-V veka domorodačko stanovništvo Toplice izloženo je procesu romanizacije (prihvatanje rimske kulture, jezika i religije). U osvojenim oblastima Rimljani grade puteve i vojna utvrđenja što će biti začetak urbanizacije u osvojenim provincijama. Izgradili su poznati vojnički put Via militaris čija je deonica od Niša prema LJešu prolazila Toplicom.

Vredan spomenički kompleks tvrđava Hisar, ostaci antičkog hrama, ostaci ranohrišćanske crkve, Latinska crkva iz XIV veka kao i crkva Sv. Prokopija iz IX-X veka, nalazi se u starom gradskom jezgru Prokuplja.

Na mestu «Latinske crkve», ispod i ispred srednjovekovne crkve otkriveni su temelji rimskog hrama koji je bio posvećen Herkulu, sudeći prema nalazu statuete Herkula kao i ostaci kasnoantičke-ranohrišćanske crkve iz V-VI veka. «Latinska crkva» jednobrodna građevina, izgrađena je u XIV veku, između 1340. i 1360. godine. Tokom XVI i XVII veka dubrovački trgovci koji su u Prokuplju imali koloniju koriste je kao svoju crkvu. Bogosluženje je bilo na latinskom jeziku pa otuda i naziv Latinska crkva.

Kako se grad naziva u doba vlade velikog srpskog župana Stefana Nemanje, pouzdano se ne zna. Prvi srpski pomen grada je tek u povelji kneginje Milice iz 1395. godine, kao grad Sv. Prokopija.

Srpski kralj Stefan Dečanski ratovao je sa Bugarima i pobedio ih na polju Dobrič u blizini Prokuplja.

Istorija je, zabeležila da je 1386. godine knez Lazar naneo težak poraz Turcima kod Pločnika.

Narodna tradicija će ulogu topličke vlastele u Kosovskom boju podići do neslućenih visina. U narodnom predanju srećemo Jug Bogdana i njegovih devet sinova kao gospodare Prokuplja, Milana Toplicu kao gospodara Srednje Toplice a Ivana Kosančića kao gospodara Gornje Toplice i Kosanice. I danas postoje kule u Toplici. Jug Boganova kula u Prokuplju, kula Milana Toplice u Viči i kula Kosančić Ivana u selu Ivan Kula.

Posle Kosovskog boja Toplicom vlada kneginja Milica, odnosno njen sin Stefan (1389 - 1427) pod vrhovnim turskim suverenitetom. Iz ovog perioda značajno je i to što će kneginja Milica prvi put pomenuti današnji naziv grada kao grad Sv. Prokopija 1395. godine u povelji upućenoj svetogorskom manastiru Sv. Pantelejmonu. Otuda i grad je dobio naziv po svecu Sv. Prokopiju čije su mošti iz Niša 1386. godine prenete u crkvu ispod brda Hisar.

Kada su 1439. godine Turci zagospodarili Despotovinom i Toplica će se naći pod Turcima. Zajedničkim snagama, vojske Đurđa Brankovića i ugarskog vojskovođe Janka Hunjadija oslobodile su Prokuplje 1444. godine. Iste godine održan je Segedinski mir iz koga saznajemo da je Prokuplje ponovo vraćeno Srbima, ali se pominje pod turskim nazivom Urćub (Orkub).

Istorijski izvori svedoče, takođe, da je 1451. godine Mehmed Drugi Osvajač poklonio svojoj maćehi sultaniji Mari, ćerki despota Đurđa Brankovića Toplicu i Dubočicu i da je ona prošavši kroz Prokuplje i Toplicu stigla do manastira Sv. Bogorodice ispod Kuršumlije, gde se zamonašila.

Posle pada većeg dela Despotovine i Prokuplje je pod Turskom vlašću od 1454. godine.

Poznato je, da su se i Topličani priključili velikoj seobi Srba pod Arsenijem III Čarnojevićem (1690.g.) a naročito u drugoj seobi (1737.g.) koju je predvodio Arsneije IV Šakabenta. Posle te seobe Toplica je skoro opustela. Turci u ove krajeve naseljavaju Arnaute, a nešto kasnije i Čerkeze (po kojima i danas jedan deo Prokuplja nosi naziv Čerkeska mahala).

Na konačno oslobođenje od Turaka Prokuplje će čekati do 18. decembra 1877. godine. U Drugom Srpsko-turskom ratu 1877/78. godine jedinice Ibarske divizije pod komandom Stevana Biničkog prodrle su u Toplicu i na dan Sv. Nikole oslobodile Prokuplje.

Godine 1914. dolazi Prvi svetski rat koji će ovom gradu i čitavoj Toplici doneti nečuvena zverstva okupatora, na hiljade žrtava, ali i snažan otpor naroda.

Krajem 1916. godine izdata je naredba od Bugara za mobilizaciju srpskog stanovništva za bugarsku vojsku, što je i neposredan povod za izbijanje ustanka na ovim prostorima. Ustanak je započeo u Kuršumliji 26. februara 1917. godine a 3. marta oslobođeno je i Prokuplje. Ustanak se proširio na celu Toplicu i Jablanicu, Pustu Reku, Kopaonik, Ibarsku dolinu sve do Rudnika i do Ozrena na istoku. Na čelu ustanka su Kosta Vojinović, rezervni poručnik i Kosta Milovanović Pećanac, kapetan srpske vojske koga je srpska vrhovna komanda sa Solunskog fronta avionom poslala u Toplicu sa ciljem da narod pripremi za ustanak «kad za to dođe vreme». Oko 13.500 ustanika, za mesec dana koliko je trajao ustanak, stvorilo je slobodnu teritoriju u prečniku od 80 km. Centar te slobodne teritorije je Prokuplje. Da bi ugušio ustanak okupator je bio prinuđen da angažuje velike vojne formacije ali i da učini nečuvena zverstva. Združene okupatorske snage su ustanak ugušile ali otpor naroda nije prestajao čak i onda kada je Kosta Vojinović decembra 1917. godine u jednoj vodenici u selu Grguru izvršio samoubistvo. Na prostoru zahvaćenom ustankom okupator je na najsurovije načine likvidirao preko 20 000 ljudi. Toplički ustanak je jedini ustanak u porobljenoj Evropi u to vreme.

Godinu dana posle ovog velikog događaja, nakon proboja Solunskog fronta jedinice srpske armije su krenule u oslobođenje zemlje, Prokuplje je oslobođeno 12. oktobra 1918. godine.

Drugi svetski rat, prekida mnoge započete poslove. Već 10. aprila 1941. godine u Prokuplje ulazi 11. nemačka oklopna divizija, čiji jedan bataljon okupira Kuršumliju a jedan Blace.

Kao i u predhodnom ratu i u ovom je okupator zlostavljao stanovništvo, jedan deo oterao u logore ili internirao u Nemačku. Zverstva se naročito pojačavaju dolaskom u Toplicu bugarskih trupa početkom 1942. godine.

Otpor okupatoru otpočeo je od prvih dana okupacije a već 3. avgusta 1941. godine u Ajdanovcu je formiran Toplički partizanski odred na čijem je čelu bio Ratko Pavlović Ćićko, unuk legendarnog vojvode Peke Pavlovića i iskusni borac iz španske revolucije. Kosta Milovanović Pećanac osniva na planini Sokolovici "Gorski štab" i četničke jedinice. Ali će se, na žalost, on lično ubrzo približiti okupatoru. Partizani su uspeli da oslobode Prokuplje 9. oktobra 1941. godine i na kratko uspostave saradnju sa četnicima. Tako je Prokuplje jedini slobodan grad na jugu Srbije sve do početka 1942. godine.

Posle snažnih savezničkih bombardovanja krajem leta 1944. godine jedinice NOVJ ušle su u Prokuplje 3. septembra 1944. godine.

U toku NATO agresije Prokuplje (kasarna Ratko Pavlović Ćićko) je među prvima bombardovano 24. marta 1999. godine.


Brdo Hisar

Brdo Hisar, arheološkim istraživanjima potvrđeno, najstarije gradsko jezgro, zaštitni je znak grada i svedok svih istorijskih događanja. Okruženo rekom Toplicom sa tri strane, poslužilo je Rimljanima za izgradnju vojnog logora na jednom kraku puta Niš-LJeš, kojim je centralni Balkan bio povezan sa Jadranskim morem. Gradište, kako se Hisar zvao sve do oslobođenja od Turaka, položajem, prirodnim i antropogenim karakteristikama polazna je i krajnja tačka svih turističkih poseta.

Na samom vrhu brda Hisar nalaze se ostaci srednjevekovnog utvrđenja iz XIV veka sa bedemima i delovima kula, a u samom podnožju brda prema reci Toplici nalaze se ostaci četvrte - Jug Bogdanove kule. Dominantan objekat na brdu Hisar, uočljiv iz bilo kog dela grada je zgrada, zadužbina dr. Alekse Savića sagrađena 1929 godine.

Planiranim arheološkim istraživanjem, revitalizacijom i dodavanjem novih sadržaja ceo prirodni, spomenički i istorijski kompleks brda Hisar dobio bi najkvalitetnije elemente turističke valorizacije.


Crkva Sv. Prokopija

Crkva Sv. Prokopija se nalazi u podnožju brda Hisar u najstarijem gradskom jezgru, svojom zapadnom stranom prislonjena na padinu brda. Građena krajem 9. i početkom 10.veka, najstariji je i najvredniji crkveni (sakralni) objekat u gradu i jedan od najstarijih u celoj Srbiji.

Naziv Crkva velikomučenika Prokopija počinje da se koristi u XIV veku, posle prenosa moštiju ovog sveca iz Niške episkopske crkve 1386. godine.

Za hrišćanske vernike značaj crkve sv. Prokopija veliki je i zbog činjenice da se u njoj nalaze i delovi moštiju svetog Đorđa, koji je zajedno sa Neanijem (sv. Prokopije) kao vojnik Dioklecijanove vojske stradao za hrišćansku veru.


Mineravita



Naseljena mesta:

Arbanaška
Babin Potok
Babotinac
Bace
Bajčince
Balčak
Balinovac
Bela Voda
Beli Kamen
Belogoš
Belonjin
Berilje
Bogujevac
Bregovina
Bresničić
Bresnik
Bublica
Bučince
Bukoloram
Bulatovac
Dobrotić
Donja Bejašnica
Donja Bresnica
Donja Konjuša
Donja Rečica
Donja Stražava
Donja Toponica
Donja Trnava
Donje Kordince
Donji Statovac
Dragi Deo
Drenovac
Džigolj
Glasovik
Gojinovac
Gornja Bejašnica
Gornja Bresnica
Gornja Konjuša
Gornja Rečica
Gornja Stražava
Gornja Toponica
Gornja Trnava
Gornje Kordince
Gornji Statovac
Grabovac
Gubetin
Jabučevo
Jovine Livade
Jugovac
Kaludra
Klisurica
Končić
Kondželj
Kostenica
Kožince
Krnji Grad
Kruševica
Mačina
Mala Plana
Mađere
Merovac
Mikulovac
Miljkovica
Mrljak
Mršelj
Nova Božurna
Novi Đurovac
Novo Selo
Obrtnice
Pašinac
Pasjača
Pestiš
Petrovac
Piskalje
Pločnik - Novo!
Potočić
Prekadin
Prekašnica
Prekopuce
Rankova Reka
Rastovnica
Reljinac
Resinac
Rgaje
Selište
Ševiš
Široke Njive
Šišmanovac
Smrdan
Srednji Statovac
Stari Đurovac
Staro Selo
Tovrljane
Trnovi Laz
Tulare
Velika Plana
Viča - Novo!
Vidovača
Vlasa
Vlasovo
Vodice
Zdravinje
Žitni Potok - Novo!
Zlata
Đukovac
Đurovac
Đušnica

Komentari

Bićemo Vam zahvalni ako podelite informacije, zanimljivosti, priče i legende koje se odnose na ovo mesto.

Komentare koji sadrže govor mržnje, psovke i uvrede ne objavljujemo. Mišljenja izneta u komentarima su privatno mišljenje autora komentara.
Komentari će biti objavljeni nakon provere od strane administratora.



Za dodavanje komentara i fotografija neophodno je da budete registrovani.
Ukoliko ste već registrovani prijavite se.

© 2015 Srbijanac.rs | Template design by W3layouts | SM Programming